Son Sayı
Önceki Sayılar
Mardin için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:42 07:22 12:29 15:00 17:18 18:46
İLETİŞİM
ARIX TÜRKÜSÜ VE HİKÂYESİ
Tarih: 10.1.2019 11:16:03 / 553okunma / 0yorum
Faruk Aktürk

Bilindiği gibi yurdumuz dünyanın en etkin deprem kuşaklarından birinin üzerinde bulunmaktadır. Geçmişte yurdumuzda birçok yıkıcı depremler meydana gelmiştir. Bu depremlerin sonucunda can ve mal kaybı büyük oranda olmuştur. Her deprem sonunda bize acı, hüzün, dert, yara, ağıt ve yarım kalmış hayaller kalır. Ülkemizde meydana gelen ve kötü bir olay olarak hafızamızda yer edinen depremlerden bir tanesi 1939 yılında, 26 Aralık gecesini 27 Aralık´a bağlayan gece Erzincan depremi olmuştur. Kayıtlara göre Erzincan´ın büyük bir kısmı bu depremden etkilenmiştir. Erzincan´da ki yapılarının büyük bölümü zarar görmüştür. Çevre illerde bu depremden etkilenmiştir. Bu iller Sivas, Erzurum, Gümüşhane, Amasya, Yozgat, Samsun, Giresun, Trabzon, Elazığ, Malatya, Tunceli gibi geniş bir bölgede hissedilmiş ve geniş coğrafyayı etkilemiş bir depremdir. Deprem isim olarak Erzincan depremi olarak bilinse de çevre illerde bu depremden zarar görmüşlerdir. Bu depremin sonucunda 32.962 kişi hayatını kaybetmiş. Yine bu deprem sonucunda yaklaşık 100.000 kişi de yaralanmıştır. Meydana gelen deprem sonucunda 116.720 bina yıkılmıştır. Dünyanın en büyük depremleri arasında yer alan bu deprem Türkiye´nin ciddi felaketlerinden biri olarak tarihe geçmiştir.


Bu depremden sonra yitip giden canların arkasından bize acılar, ağıtlar, türküler ve şiirler ve şarkılar kaldı. Deprem Sivas´ın Arıx köyünde de meydana gelir. Arıx köyünde meydana gelen bu deprem sonrası can kaybı diğer yerlere nazaran fazla olmuştur; çünkü Arıx köyü deprem fay hattı üzerinde bulunmaktaydı. Diğer köylerde ise deprem sonrası can kaybı az olmuştur. Diğer köylerin fazla fay hattı üzerinde bulunmaması can kaybını aza indiren bir etken olmuştur. Bir diğer etken ise çevre köylerin birinde “Çavuş Çalışkan” adında bir kişinin depremden bir gün önce ölmesi ve herkesin taziye evinde olması can kaybını aza indiren bir etken olmuştur. Taziye evinin sağlam bir yapı olması ve halkın büyük bir bölümünün orda olması ölü sayısını azaltmıştır. Arıx köyünde ise çok insan ölmüştür. Deprem kış ayında meydana gelmiştir. Havaların çok soğuk olması bide ölü sayısının fazla olması, ölen insanları düzgün bir şekilde defnetmesini zorlaştırmıştır. Havaların soğuk olması, toprağın sert olması, ölen insan sayısının fazla olması defin işlemlerini düzenli yapmasını engellemiştir. Bazı mezarlara birden fazla insan gömülmüştür. Bu durum insanların hafızasında korkunç bir olay olarak geçer. Tüm bu acılardan dolayı Arıx köyünde mezarların başında kadınlar tarafından ağıt yakılır. Bazı canlar daha gencecikti, bazı giden canlar nişanlıydı, bazı canlar yeni evliydi bunun için bu insanların üzerine ağıt yakılmıştır. Kadınların yaktığı bu ağıtlara Arıx ismi verilmektedir. Depremde en çok Arıx köyünden insanlar öldükleri için bu ağıtın ismi Arıx ağıtı olmuştur. Arıx ağıtı zamanla türkü haline çevrilmiş ve okunmuştur. Arıx ağıtını ilk okuyan kişi “Ture” adında bir kadındır. Genellikle eski dönemlerde ağıtların çoğu kadınlar tarafından yakılırdı. Arıx türküsü çoğu yerde anonim diye geçer fakat sahibi Ture´dir. Türkü, birçok kişi tarafından mezarların başında yakıldığı için herkes kendine göre söylemiş ve değişikliğe uğramıştır. Arıx ağıtını ilk defa derleyen kişi Hasret Gültekin olmuştur.


Arıx ağıtın Kürtçe sözleri şu şekildedir:


Arix dibên li gundê saran
Gava ku zelzele bu
Lê lê anê dused sêsed mezel vedan
De lê lê lê
De lo lo lo

Hîvî wêket
Hîva tijî ye
Lê lê anê dutane xudane law û qîza
Lê lê dayê yek nebû zava
Sere silgavê.
Arix dibên li devê çayê
Mala erd lerizandinê bişewite ar berdayê
Qemîşê herdu biran nakim ku bikim kilamê
De lê lê lê
De lo lo lo lo


Arıx ağıtın Türkçe sözleri şu şekildedir.
Arix dedikleri Sarun köyünde
Deprem olduğu sene
İki yüz üç yüz mezar açıldı anne
De lê lê lê
De lo lo lo
Ay doğdu
Dolunayla
Kör olasın iki oğlun iki kızın
Biri bile damat-gelin olamadı
Kapının başındayken.
Arix dağının eteğindedir
Depremin ocağı sönsün, ateş düşürmüştür
İki kardeşe ağıt yakmaya kıyamam
De lê lê lê
De lo lo lo

Arıx türküsünü birçok ses sanatçımız seslendirmiştir. Bu ses sanatçıları Hasret Gültekin, Nilüfer Akbal, Grup Abdal, Xece Yaşar, Erdal Erzincan, Cihan Çelik, Sasa Serap, Mustafa Özarslan gibi sanatçılar seslendirmiştir ve yorumlamışlardır. Arix türküsünün müziği birçok sanatçı tarafından fon müzik olarak da kullanılmıştır. Acı, dert, keder ile dolu günlerde değil, sevgi, dostluk, kardeşlik ve mutluluk dolu günlerde şarkılar ve şiirlerle dolu hayatlar geçirmeniz ümidiyle…

 

Anahtar Kelimeler: ARIX, TÜRKÜSÜ, YESİ
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
UYAN SUNAM HİKÂYESİ (17 Ocak 2019 - Perşembe)
KURTLAR DOĞAYI NASIL ETKİLEDİ (03 Ocak 2019 - Perşembe)
SARI ÖKÜZ´Ü VERMEYECEKTİK (27 Aralık 2018 - Perşembe)
ALAGEYİK HİKÂYESİ (20 Aralık 2018 - Perşembe)
GİRESUN´UN İÇİNDE HİKÂYESİ (06 Aralık 2018 - Perşembe)
KARADIR KAŞLARIN FERMAN YAZDIRIR (29 Kasım 2018 - Perşembe)
ARDA BOYLARI HİKÂYESİ (22 Kasım 2018 - Perşembe)
CEHENNEMDE ATEŞ YOKTUR (15 Kasım 2018 - Perşembe)
KAVALIN PİRİ (08 Kasım 2018 - Perşembe)
SALİH VE NURÊ HİKÂYESİ (01 Kasım 2018 - Perşembe)
ZİZANE HİKÂYESİ (25 Ekim 2018 - Perşembe)
KRALSIN YA ÇİRKİNLİĞİNİ BOŞ VER (18 Ekim 2018 - Perşembe)
MATEMATİK KÖYÜ (04 Ekim 2018 - Perşembe)
BU DÜNYADAN BİR YAŞAR KEMAL GEÇTİ (27 Eylül 2018 - Perşembe)
ZEMBÎLFİROŞ HİKAYESİ (20 Eylül 2018 - Perşembe)
AHMET KAYA HÂLÂ BİRİNCİ (13 Eylül 2018 - Perşembe)
KÖY VE ÜRETİM (07 Eylül 2018 - Cuma)
TAZİYE YEMEKLERİ KALDIRILSIN (31 Ağustos 2018 - Cuma)
Sayfa: